Acedia – choroba mnichów wciąż aktualna

Accidia_bosch_unynie

Na wstępie ustalmy fakt: nie jestem osobą religijną, w kościele bywam na ślubach i pogrzebach albo dlatego, że w środku jest jakieś piękne dzieło sztuki. Jednakże generalne rozważania moralne i duchowe odnośnie natury ludzkiej interesują mnie głównie ze względu na ich opozycję do współczesnych rozważań psychologicznych, które to coraz częściej wcale nie różnią się moim zdaniem dramatycznie od mistycyzmu w obrębie swojej konstrukcji logicznej: nie licząc faktu, iż nie odnoszą się do istoty wyższej i mienią się naukowymi lub przedsiębiorczymi rozwiązaniami, jak w przypadku kołczingu (bo wiadomo, że nauka już odchodzi do lamusa – liczy się wydajność, piniondz i wymawiany z kowbojskim akcentem „saksessss”).

Acedia (akedeía) oznacza tyle, co brak troski o własny byt i istnienie, obojętność. Acedię wyodrębnia się współcześnie jako „smutek” i mówi się o zapomnianym ósmym grzechu głównym. Być może dlatego, ze o acedii pisał jeden z ojców pustyni, Ewargiusz z Pontu (O ośmiu duchach zła). Tymczasem siedem grzechów tworzących akronim SALIGIA to po łacinie:

superbia
avaritia
luxuria
invidia
gula
ira
acedia

Jak widać, acedia znajduje tam swoje miejsce, a przetłumaczona jest – nic zaskakującego – jako „lenistwo”. 8 demonów będących przeszkodami na drodze rozeznania duchowego, to wedle Ewargiusza:

Obżarstwo
Nieczystość
Chciwość
Smutek
Gniew
Acedia
Próżność
Pycha

Większość tych nazw łatwo przyporządkujemy siedmiu grzechom głównym wskazanym przez Grzegorza Wielkiego.

1. Superbia (pycha) – a) Pycha (u Ewargiusza)
2. Avaritia (chciwość) – b) Chciwość
3. Luxuria (nieczystość) – c) Nieczystość
4. Invidia (Zazdrość) – d) Próżność (poniekąd, myślę, że pasuje jako daleki odpowiednik, chociaż tu kategorie się akurat lekko rozmijają)
5. Gula (Obżarstwo) – e) Obżarstwo
6. Ira (Gniew) – f) Gniew
7. Acedia (Lenistwo) – g) acedia, h) smutek

Jak widać, grzechowi współcześnie znanemu jako „lenistwo”, można przypisać dwa złe duchy opisywane przez Ewargiusza.

acedia Jacques Callot,  seria ilustracji Siedem grzechów głównych, ok. 1621

Co acedię wyróżnia i wyodrębnia ją od prostszego do uchwycenia wyobraźnią, pełnego rezygnacji smutku?

Pontyjski mnich definiuje istotę tego zjawiska przez jego dwoistość. Z jednej strony acedią kieruje ludzka popędliwość (źle ukierunkowana siła niszcząca), a z drugiej zaś – pożądliwość (źle ukierunkowana siła budująca). Popędliwość każe mu nienawidzić tego, co teraźniejsze i obecne, a popędliwość budzi w nim tęsknotę za tym, czego nie ma.

Czy widzicie tu powiązanie z filozofią zen? Bo mi wydaje się uroczo uchwytne i obecne przez wskazanie na tu i teraz jako jedyne miejsce, na którym powinniśmy się skupiać, nie rozpraszając naszych myśli w codziennym działaniu.

Przykład, jaki podaje Ewagriusz, mógłby spokojnie znaleźć się w księdze mistrza zen: opisuje on (nie bez humoru) mnicha siedzącego w swojej celi. Ma czytać księgę, ale rozgląda się po ścianach, odbiega myślami daleko, marzy, wreszcie przysypia nad księgą, wycieńczony nie zadaniem, które miał wykonać, a aktywnością bezowocną i wywołującą niepokój ducha – marzeniem o byciu w miejscu, w którym nie jest.

'L'Absinthe',_par_Edgar_Degas_(1876) A ten obraz wszyscy znają. Dobry grzech zawsze aktualny. Ciekawe, czy w każdym czasach ludzie mieli taki wzrok siedząc nad czymś mocniejszym? Zakładam, że tak.

Acedia nazywana jest daemon meridianus (demon południa), bo zachowanie mnicha Ewargiusz kojarzy z południową, upalną porą, szczególnie sprzyjającą bezczynności, rozleniwieniu i ucieczce myśli. Jest to nawiązanie do psalmu:

5 W nocy nie ulękniesz się strachu
ani za dnia – lecącej strzały,
6 ani zarazy, co idzie w mroku,
ni moru, co niszczy w południe3.
7 Choć tysiąc padnie u twego boku,
a dziesięć tysięcy po twojej prawicy:
ciebie to nie spotka.
(Ps 91, 5-7; Biblia Tysiąclecia)

Smutek byłby załamaniem, rozpaczą, niemożnością wykonania żadnej czynności przez niewiarę w jej powodzenie. Tymczasem acedia to trwonienie życia na fantazjowaniu o miejscach i czasach, w których nie jesteśmy teraz i snuciu scenariusza, którego nie wypełnimy bez ciężkiej pracy, a im dłużej jedynie o nim fantazjujemy, nie robiąc nic, tym bardziej oddalamy się od zrobienia czegokolwiek pożytecznego – dla siebie i innych. Ponadto czynimy siebie nieszczęśliwymi rezygnując z czerpania przyjemności i satysfakcji z tego, co dzieje się w chwili obecnej. I tak spędzając czas wśród przyjaciół, marzymy o wielkiej miłości, będąc w związku, tęsknimy za czasem spędzanym z przyjaciółmi, robiąc karierę, chcemy wypoczynku, wypoczywając myślimy o pracy. Nigdy nie jesteśmy w miejscu, w którym się znajdujemy i nie w ogóle nie wiemy, że nasz obiad jest całkiem smaczny, bo martwimy się, co będzie na kolację, a poza tym obliczamy kaloryczność posiłku i szamoczemy się z poczuciem winy, zamiast wybrać się potem na długi spacer. Ciągła ucieczka nie doprowadza nas do żadnego celu, tylko przegania z miejsca na miejsce, w wiecznym poszukiwaniu nigdy nie prowadząc do szczęścia.

Diagnoza ojca pustyni nie mówi do nas współczesnym językiem terapeutycznym, ale te proste prawdy i rady, które miały za cel umoralniać, uczyły też prostego i szczęśliwego życia, wbrew pozorom nie skupiając się na umartwieniu, a właśnie na wdzięczności za to, co dostajemy od losu.

monk_in_gardenlg_1

2 komentarze do “Acedia – choroba mnichów wciąż aktualna

  1. Swietny tekst, od dawna zdarzalo mi sie dochodzic do podpbnych wnioskow. Nadmierne planowanie, zbyt malo dzialania, a to realizowanie swoich celow to zycie. Nie tylko sukcesy ale i upadki, porazki, upokorzenia. Duzo czasu poswiecilem na acedie, rozmyslania o sukcesach, fantazjowanie o nich ale to nie zycie. Dzieki za ten wpis, pomogl mi uporzadkowac rzeczy do ktorych sam dochodzilem i dal mi motywacje by wiecej dzialac, pracowac nad wyciszeniem umyslu, dialogu wew. i bycie tu i teraz a nie myslami w przyszlosci. Swietna robota, bede musial poczytac wymienionych autorow.

Odpowiedz na „~idiotaAnuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>